Szagma albo zaginione światy

W obawie przed wielkim kataklizmem cywilizacja Arkadian schroniła się głęboko we wnętrzu Ziemi. Zgodnie z wolą swoich przodków jej mieszkańcy z czasem zapomnieli o własnej przeszłości i świecie znajdującym się na powierzchni.

Arkadianie żyli dzięki Szagmie – sztucznemu słońcu, które przez wiele lat, a może nawet wieków, zapewniało ich podziemnemu światu światło i energię. Pewnego dnia Szagma zaczęła jednak powoli gasnąć.

W poszukiwaniu ratunku dwoje młodych Arkadian łamie obowiązujący zakaz i dostaje się do muzeum, w którym zachowały się ślady przeszłości. Nie znajdują jednak planów Szagmy, które pozwoliłyby ją naprawić. Korzystając ze swoich niezwykłych zdolności, tworzą więc posłanniczkę, która ma wyruszyć ku powierzchni Ziemi i sprowadzić pomoc.

Nadają jej imię ARKANA.

Francuska podróż do wnętrza Ziemi

„Les Mondes engloutis” były pomysłem Niny Wolmark, wcześniej związanej między innymi z serialem „Ulysses 31”. Reżyserię powierzono Michelowi Gauthierowi.

Prace nad serialem rozpoczęły się pod koniec 1983 roku. Było to przedsięwzięcie wyjątkowo ambitne jak na ówczesną francuską animację. Produkcja 52 odcinków trwała niemal cztery lata, pochłonęła około 30 milionów franków i wymagała wykonania około 300 tysięcy rysunków. W środowisku żartowano nawet z tytułu serialu, mówiąc nie o „Les Mondes engloutis” – zatopionych światach – lecz o „milions engloutis”, czyli „zatopionych milionach”.

Szagma: kadr z serialu

Nina Wolmark bardzo chciała, aby serial powstawał we Francji. Było to w czasach, gdy europejscy producenci często powierzali wykonanie animacji studiom japońskim. Wolmark zależało jednak na stworzeniu własnego świata – zarówno pod względem graficznym, jak i kulturowym.

I rzeczywiście trudno pomylić „Szagmę” z większością seriali animowanych tamtego okresu. Science fiction miesza się tutaj z mitologią, historią, literaturą i baśnią. Raz znajdujemy się w świecie gladiatorów, innym razem spotykamy Galileusza, cesarza Qin, François Villona czy bohaterów przywodzących na myśl „Baśnie tysiąca i jednej nocy”.

Francuska telewizja Antenne 2 rozpoczęła emisję serialu we wrześniu 1985 roku.

Szagma trafia do Polski

Na polską premierę trzeba było poczekać nieco ponad dwa lata.

Pierwszy odcinek „Szagmy albo zaginionych światów” Telewizja Polska pokazała 2 stycznia 1988 roku w programie „Drops”. W ówczesnych programach telewizyjnych serial występował właśnie pod tytułem „Szagma, albo zaginione światy”.

Plansza programu DROPS

Początkowo emisja była dość nieregularna. Kolejne odcinki pojawiały się w „Dropsie” z przerwami, przez co młody widz niekoniecznie mógł być pewien, czy w następną sobotę ponownie spotka Arkanę i jej towarzyszy.

Sytuacja zmieniła się podczas wakacji. „Szagma” trafiła do „Teleferii”, a kolejne przygody zaczęto pokazywać regularnie w środy.

Swoją drogą przypatrując się emisji odcinków można dopatrzyć się ciekawego schematu: pierwszą przygodę pokazano niemal na samym początku 1988 roku, natomiast ostatni, dwudziesty szósty odcinek pierwszej serii wyemitowano 31 sierpnia – w ostatnim dniu szkolnych wakacji.

Na razie udało się więc potwierdzić polską emisję wszystkich 26 odcinków pierwszego sezonu. Serial liczył jednak łącznie 52 odcinki podzielone na dwie serie po 26. Czy drugi sezon również trafił później do polskiej telewizji? Jeśli wiecie to pomóżcie.

Drużyna Arkany

Wysłana z Arkadii Arkana nie podróżuje długo samotnie.

Bohaterowie serialu

Na powierzchni poznajemy rodzeństwo – Boba i jego młodszą siostrę Rebekę. Podczas wyprawy do jaskini trafiają oni do świata istniejącego głęboko pod powierzchnią Ziemi i zostają wciągnięci w wyprawę Arkany.

Do grupy dołącza również Spartakus – tajemniczy wojownik, którego przeszłość związana jest między innymi z Barkarem, światem gladiatorów. Z czasem dowiadujemy się coraz więcej o jego historii.

Bik i Bak

Są jeszcze dwaj zdecydowanie mniejsi członkowie wyprawy – Bik i Bak.

Przypominające łuskowce stworzenia mogą początkowo wyglądać jak sympatyczne maskotki serialu, ale ich rola jest znacznie większa. Są związane z energią Szagmy i potrafią przekazywać ją Shag-Shagowi. Są inteligentne, mówią i śpiewają piosenkę „Le Flashbic”.

Bik i Bak są trochę zwierzęcymi towarzyszami Arkany, choć porównywanie ich ze zwykłymi domowymi pupilami byłoby dla nich chyba nieco krzywdzące.

Shag-Shag – pojazd, komputer i świadek przeszłości

Osobną postacią jest Shag-Shag.

Shag-Shag

Trudno nazwać go po prostu pojazdem. Jest maszyną, środkiem transportu, komputerem i źródłem informacji dla całej wyprawy. Co najważniejsze, stanowi również jedno z nielicznych ogniw łączących współczesnych Arkadian z ich zapomnianą przeszłością.

To właśnie Shag-Shag jako jeden z nielicznych miał prawo wstępu do zakazanego muzeum, w którym przechowywano ślady dawnej historii Arkadii.

Problem polega na tym, że nawet jego wiedza okazuje się niewystarczająca do uratowania gasnącej Szagmy. W dodatku podczas podróży powrotnej zostaje utracona droga prowadząca do Arkadii.

I właśnie wtedy właściwa wędrówka przez zaginione światy dopiero się rozpoczyna.

Bob na pierwszym planie

Światy ukryte pod naszym światem

Bohaterowie przemieszczają się przez kolejne warstwy znajdujące się we wnętrzu Ziemi. Każda może kryć zupełnie inną cywilizację, epokę albo rzeczywistość.

Twórcy bawili się przy tym historią, mitologią i literaturą.

Jednym z takich miejsc jest Barkar, związany z przeszłością Spartakusa i walkami gladiatorów. W innym świecie pojawia się cesarz Qin i tysiące glinianych wojowników. Gdzie indziej odnajdujemy świat inspirowany „Baśniami tysiąca i jednej nocy”, Inuitów czy średniowieczny Paryż i François Villona.

Nie chodzi więc o jedną podziemną cywilizację. Wnętrze Ziemi staje się w serialu ogromnym labiryntem kultur, legend i epok.

I nigdy właściwie nie wiadomo, co znajduje się w następnej warstwie.

Piraci nadciągają. Oczywiście śpiewając

Podróż byłaby zapewne znacznie spokojniejsza, gdyby nie piraci jeziora.

Piraci

Na ich czele stoi Maxagaze, któremu towarzyszą Massmédia, Mattymatte i Seskapile. Nie są to jednak typowi ponurzy piraci. To jedna z najbardziej absurdalnych i komicznych grup w całym serialu.

Maxagaze dowodzi bandą i z wielkim zainteresowaniem przywłaszcza sobie wszystko, co uzna za przydatne.

Massmédia niemal nie rozstaje się z mikrofonem i prowadzi pirackie Radio FIP – Fédération Inter-Piraterie. Sama jej nazwa oczywiście nie jest przypadkowa.

Mattymatte

ma natomiast szczególne zainteresowanie płcią przeciwną. W piosence piratów wspomina o poszukiwaniu „supergeofizyki”, po czym spogląda przez lunetę i dostrzega Arkanę. Szybko staje się jasne, że bardziej od geofizyki interesuje go... fizyka Arkany.

Jest jeszcze Seskapile, przedstawiający się jako pirat z klasą, zawsze gotowy zrobić komuś paskudny numer.

Piraci mają własne klany, własne radio, swoje konflikty i coś, bez czego trudno sobie wyobrazić ich pojawienie się na ekranie – piosenkę.

Bardzo często zanim jeszcze zdążą na dobre narobić kłopotów, rozpoczyna się charakterystyczny „La Danse des Pirates”. Piraci przedstawiają w niej samych siebie, swoje zainteresowania i filozofię życia.

W świecie „Szagmy” nawet napad rabunkowy może więc rozpocząć się od numeru musicalowego.

Vladimir Cosma i muzyka zaginionych światów

Za muzykę do serialu odpowiadał Vladimir Cosma, jeden z najbardziej znanych kompozytorów francuskiej muzyki filmowej.

Vladimir Cosma

Muzyka nie pełniła tutaj wyłącznie roli dyskretnego tła. Poszczególne miejsca i bohaterowie otrzymywali własne motywy, a piosenki stawały się integralną częścią serialu.

Najbardziej znana jest oczywiście piosenka tytułowa „Les Mondes engloutis”, wykonywana przez dziecięcy zespół Mini-Star.

Oprócz piosenek powstała jednak rozbudowana muzyka ilustracyjna. Na ścieżce dźwiękowej znajdziemy między innymi utwory związane z Arkadią, Szagmą, Barkarem czy piratami.

Jednym z najbardziej charakterystycznych jest **„La Cité d'Arkadia”**, przywołujący atmosferę podziemnego miasta i tajemniczego świata Arkadian.

La Cite d'Arkadia

Dziwny serial, który trudno było pomylić z innym

„Szagma albo zaginione światy” była serialem niezwykłym nawet jak na lata 80.

Mieliśmy podziemną cywilizację żyjącą dzięki sztucznemu słońcu, stworzoną za pomocą niezwykłych mocy kobietę wysłaną na powierzchnię, gadające łuskowce przekazujące energię, latającą maszynę pamiętającą zamierzchłą przeszłość, gladiatora, dzieci z powierzchni, zaginione cywilizacje oraz piratów, którzy przed kolejnym napadem najchętniej jeszcze coś zaśpiewali.

Bohaterowie serialu oraz Shag-Shag

A jednak wszystkie te pozornie niepasujące do siebie elementy tworzyły jeden charakterystyczny świat.

Nie trzeba dziś pamiętać fabuły każdego odcinka. Wystarczy kilka obrazów: Arkana, Spartakus, Bob i Rebeka siedzący w Shag-Shagu, Bik i Bak, gasnąca Szagma, dziwne światy ukryte gdzieś głęboko pod powierzchnią Ziemi i piraci, których pojawienie się zapowiadała znajoma melodia.

Dla polskich widzów wszystko zaczęło się 2 stycznia 1988 roku, kiedy na ekranach Telewizji Polskiej pojawił się pierwszy odcinek.

Dzieci Arkadii wysłały wówczas Arkanę na powierzchnię, aby uratowała ich świat.

I przy okazji dotarła również do naszego...